Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa Nhà thờ họ Nguyễn Thế (Bạch Trữ, 09/03/2008)
Tổng hợp tư liệu lịch sử, kiến trúc từ đường năm 1766, hành trạng danh nhân Nguyễn Thế Địch thế kỷ XI và toàn cảnh Lễ đón bằng Di tích tại thôn Bạch Trữ, xã Tiến Thắng, Mê Linh.
Ngày 09/03/2008 (đầu xuân Mậu Tý), UBND xã Tiến Thắng cùng dòng họ Nguyễn Thế tại thôn Bạch Trữ, xã Tiến Thắng, huyện Mê Linh đã long trọng tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh cho Nhà thờ họ Nguyễn Thế theo Quyết định ban hành ngày 30/01/2008 (căn cứ đề nghị số 28/VHTT-TT ngày 23/01/2008, do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hoàng Trường Kỳ ký).
1. Nguồn gốc họ Nguyễn Thế tại Bạch Trữ Trang
Theo bản phả tộc chữ Hán được dịch ra chữ Quốc ngữ và các thư tịch cổ:
- Khoảng năm Tân Sửu cuối thời Hùng Vương (năm 257 TCN), 8 gia đình từ phương Bắc theo đoàn Bách Việt đến định cư tại vùng xóm Đầm (tức xóm Dọ). Khi Vua Hùng Duệ Vương thứ 18 cùng Tiên Thiên Mị Nương Ngọc Hoa công chúa và Đức Tản Viên Sơn Thánh đi vi hành qua, Ngài đặt tên ấp là Bạch Trữ Trang.
- Buổi sơ khai có 3 dòng họ sinh sống và chia làm hai giáp: họ Nguyễn Thế thuộc giáp Đông Dụ, hai họ Nguyễn Duy và Đỗ Đình thuộc giáp Tây Dụ. Ba họ cùng dựng ngôi đình hướng Tây thờ Vua Hùng, Ngọc Hoa công chúa và Thánh Tản Viên.
- Ngày nay thôn Bạch Trữ có 15 dòng họ; trong đó họ Nguyễn Thế là dòng họ lớn, chiếm 14% số hộ và 12% tổng số nhân khẩu trong làng.
- Phân chi trong họ:
- Đời thứ 5: Đức Cao tổ khảo tự Thế Cầm, hiệu Phúc Tâm (an táng tại Đỗ Thôi / Dọc Mít) bắt đầu phân thành 2 chi: Chi Giáp và Chi Ất.
- Đời thứ 6: Đức Cao tổ khảo tự Thế Liêm, hiệu Phúc Nghiêm phân thành 4 chi: Chi Đệ Nhất, Chi Đệ Nhị, Chi Đệ Tam và Chi Đệ Tứ (duy trì đến ngày nay).
2. Danh nhân Nguyễn Thế Địch — Đức Hồng Bạc Đại Vương (thế kỷ XI)
Một trong những niềm tự hào lớn nhất của dòng họ là bậc tiền nhân Nguyễn Thế Địch (thuộc Chi Ất), người con ưu tú đã tòng quân phò giúp Phụ quốc Thái úy Lý Thường Kiệt trong cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược (1075–1076):
- Ngài cùng quân Đại Việt tiến đánh Khâm Châu, Ung Châu, Liêm Châu và kiên cường chốt giữ phòng tuyến sông Cầu (sông Như Nguyệt).
- Trong trận thủy chiến ác liệt tại ngã ba sông Phú Lương – sông Bảo Giang (sông Công), bến Hồng Bạc, Ngài đã anh dũng hy sinh.
- Nhân dân hai làng Bình An và Bình Kỳ (tổng Trung Giã, phủ Đa Phúc — nay thuộc xã Trung Giã, huyện Sóc Sơn, Hà Nội) đã vớt thi hài, an táng, lập đền thờ và tôn Ngài làm Thành hoàng làng; sau này hài cốt được rước về an táng tại quê nhà Bạch Trữ.
- Triều đình phong kiến ban hai đạo sắc phong là Hồng Bạc Tôn Thần và Hồng Thánh Tôn Thần (hiện còn lưu bản chép thần tích, thần sắc tại Viện Thông tin Khoa học Xã hội, trong đó có đạo sắc ngày 25/7 năm Khải Định thứ 9 – 1924).
3. Kiến trúc cổ Nhà thờ họ Nguyễn Thế (1766)
- Niên đại: Từ đường được kiến tạo khoảng năm Bính Ngọ (1766), cuối thế kỷ XVIII, và được trùng tu một lần vào năm 1927.
- Kiến trúc: Nhà thờ quay hướng Đông Bắc, mặt bằng hình chữ Nhất (一), gồm 5 gian đại khoa làm theo lối tứ bát trụ, lòng thuyền, thượng giường hạ bẩy, mái lợp chồng diêm một tầng.
- Hiện vật quý: Trong từ đường có ban thờ riêng trang trọng thờ cụ tằng tổ Nguyễn Thế Địch. Nổi bật là bức cửa võng gian chính giữa và bức hoành phi tam đại tự “Thụ Liên Phương” chạm khắc tinh xảo theo nghệ thuật đục thủng và chạm nổi cuối thế kỷ XVIII.
4. Tiểu ban Quản lý Di tích (Thành lập ngày 22/02/2008)
Theo Quyết định của UBND xã Tiến Thắng (Chủ tịch Nguyễn Công Tạo ký ngày 22/02/2008), Tiểu ban Quản lý Di tích Nhà thờ họ Nguyễn Thế gồm:
- Ông Nguyễn Thế Lan — Trưởng họ Nguyễn Thế, Trưởng tiểu ban
- Ông Nguyễn Thế Yên — Người cao tuổi, Ủy viên
- Ông Nguyễn Thế Hưởng — Trưởng chi, Ủy viên
- Ông Nguyễn Thế Lai — Trưởng chi, Ủy viên
- Ông Nguyễn Thế Ngọ — Trưởng chi, Ủy viên
- Ông Nguyễn Thế Tường, ông Nguyễn Thế Hiểu, ông Nguyễn Thế Chiên, ông Nguyễn Thế Thành — Thành viên dòng họ, Ủy viên.